kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

KUNSTmatige NATUURLIJKE NETWERKEN

In december 2000 kreeg De Verbeelding in Zeewolde, een kunstcentrum dat zich ten doel heeft gesteld de relatie tussen kunst, natuur en landschap te onderzoeken, beschikking over een gloednieuw, door architect René van Zuuk ontworpen paviljoen. Gelegen in een vijver in landschapspark De Wetering vormt het gebouw de uitvalbasis van een zeven kilometer lang kunsttraject dat langs het centrum van Zeewolde, door de omliggende bossen en over de dijk van de Randmeren voert. Iedere twee jaar organiseert De Verbeelding een project waarbij kunstenaars gevraagd wordt nieuwe werken voor het traject te ontwerpen, die vervolgens aan de collectie worden toegevoegd. Het eerste project dat in het nieuwe paviljoen plaatsvond was ‘Kunstmatige natuurlijke netwerken’. De titel – een woordspeling op de computerterm ‘artificiële neurale netwerken’ – verwees naar het kunstmatige natuurlijke karakter van het jonge polderdorp Zeewolde. De elf kunstenaars die werden uitgenodigd om zich door deze bijzondere omgeving te laten inspireren, onderscheidden zich allemaal door hun interesse in vakgebieden die buiten het terrein van de kunst liggen. In hun projectvoorstellen die vanaf december 2000 gepresenteerd werden in paviljoen De Verbeelding wierpen de kunstenaars zich op als wetenschapper, als architect, als bioloog, als archeoloog of als tuinder.

De Amerikaan Mark Dion (1961) bijvoorbeeld, noemt zichzelf naast kunstenaar ook ontdekkingsreiziger en maakte tochten door onder andere het Amazonegebied en Centraal Amerika. In Zeewolde, gebouwd op de bodem van de Zuiderzee, raakte hij gefascineerd door de archeologische ontdekkingen van scheepswrakken. Dion plaatste een boot op een open plek in het bos. Hoewel zijn ‘Shipwreck’ in de loop der jaren in bezit zal worden genomen door de natuur, zal het half ingegraven vaartuig altijd blijven herinneren aan het water dat hier ooit stroomde. Ook de Duitse kunstenaar Tobias Rehberger (1966) liet zich inspireren door het gegeven dat Zeewolde zich onder de zeespiegel bevindt. In het Wolderwijd plaatste hij twee rijen met felgekleurde stoeltjes die alleen met hun rugleuningen boven het water uitsteken. Onbereikbaar voor mensen, wordt Rehbergers ‘Free Trade Area’ voornamelijk door de plaatselijke zeemeeuwen gebruikt.

Die vogels konden op hun beurt weer bestudeerd worden in de ‘Field Library’ van de Zweedse kunstenaar Henrik Håkansson (1968), een combinatie van een uitkijkpost en bibliotheek langs de oever van het meer. Niet alleen waren in de bouwkeet verrekijkers voorradig, ook was er een archief met boeken en geluidsopnames van dierengeluiden dat ter plekke geraadpleegd kon worden. Dit werk is helaas vernietigd. De route voert verder nog via de ‘Windkabine’ van de Zwitser Roman Signer (1938), een betonnen poort die de voorbijganger op een onverwachte zijwind trakteert, en langs de gele en zwarte metalen tenten van Ulf Rollof (Zweden, 1961) die als een soort ufo’s in het sparrenbos geland zijn. Het laatste werk langs het kunsttraject is het ‘Sanctuarium’ van de Nederlander herman de vries (1931), een kunstenaar die jarenlang bij het Instituut voor Toegepast Biologisch Onderzoek werkte. Volgens de vries is de natuur zelf al een kunstwerk. Daarom bouwde hij in Zeewolde een ronde aarden wal, waarachter de natuur zonder bemoeienis van de mens haar gang kan gaan. De Amerikaan David Kremers (1960) koos ervoor om zijn bijdrage op het internet te laten afspelen. Op zijn website www.biodebat.nl kunnen middelbare scholieren debatteren over onderwerpen als xenotransplantatie en genetische manipulatie.

Met uitzondering van het kunstwerk van Rehberger, dat op veilige afstand in het water ligt, zijn alle bijdragen aan ‘Kunstmatige natuurlijke netwerken’ al in het jaar na hun oplevering ten prooi gevallen aan vernielzucht. Sommige zijn in brand gestoken of met graffiti besmeurd, andere werden zelfs in hun geheel ontvreemd. Als het project iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het wel dat het haast onmogelijk is om een vandaalbestendig kunstwerk voor de openbare ruimte te maken. (SS)

N55 - Suspended Platform (2001)
N55 - Suspended Platform (2001)
foto: Jannes Linders

Lawrence Weiner
Lawrence Weiner
foto: Véronique Hoedemakers

Anya Galaccio
Anya Galaccio
foto: Véronique Hoedemakers

Ulf Rollof
Ulf Rollof
foto: Véronique Hoedemakers

Kunstenaars: