kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

Zonder titel

Met het Bernard Nieuwentijt College in Amsterdam-Noord is iets opmerkelijks aan de hand. Heet de school ’s ochtends nog het ‘Jelle Prins College’, ’s middags kan dit ineens veranderd zijn in het ‘Leonardo DiCaprio College’. Dagelijks krijgt de school via een lichtkrant op de buitengevel een nieuwe naam, variërend van het ‘Krezip College’ tot het ‘Marije van der Meer College’ of het ‘Leer Ons Eens Iets Nieuws College’.

Nederlandse scholen willen zich vaak via hun naam herkennen in historische figuren zoals koningen, filosofen, wetenschappers, rectoren of zelfs heiligen (of deze tenminste in herinnering roepen). Maar bij deze school leggen de helden uit het verleden het af tegen de ontluikende grootheden van vandaag: de leerlingen van de school. Hun namen vormen een constante factor op de lichtkrant en gaan zo tot de verbeelding spreken. Ook kunnen zij zelf invloed op de naamgeving van de school uitoefenen door namen van bijvoorbeeld persoonlijke helden of begrippen voor te dragen, waarmee dit project een interactief karakter krijgt.

Kunstenaar en publicist Sjaak Langenberg heeft uitvoerig met de leerlingen van gedachten gewisseld om tot een invulling te komen van zijn kunstopdracht. Het overleg resulteerde in de nadrukkelijke vraag van de scholieren naar ‘iets interactiefs’, zoals een interactief berichtenbord. Langenbergs keuze om het eindresultaat - de interactieve gevelbelettering - in het teken te stellen van de naamgeving van de school, heeft alles te maken met het zoeken naar identiteit. De middelbare schoolperiode is volgens hem onterecht gericht op het ‘iemand worden’ (denk aan de aandacht voor de beroepskeuze). In plaats daarvan vindt hij dat de nadruk juist op het ‘iemand zijn’ zou moeten liggen. De vraag wat je later wilt worden is dan ook verkeerd: je bènt al iemand, aldus Langenberg. De namen van de leerlingen op de gevel helpen hen in zekere zin bij dit bewustwordingsproces, ze zijn immers eventjes beroemd. Het zoeken naar identiteit is tevens onlosmakelijk verbonden met de identificatie met persoonlijke helden. Naast dit individuele effect is het kunstwerk ook van invloed op de leerlingen als groep. Zo doorbreekt het de hiërarchie op de school, helpt het (nieuwe) leerlingen zich te identificeren met de school en biedt het altijd voer voor discussie.

Sjaak Langenberg heeft zich bij deze opdracht verplaatst in de leefwereld van de pubers. Dat empatie en engagement hem niet vreemd zijn is ook te zien in een eerdere opdracht voor een kunstwerk in het Cals College in IJsselstein, waar hij een ‘Mentale gebiedsuitbreiding van Schiphol’ realiseerde (1999). Door een online geluidsverbinding is de omroepdienst van Schiphol elke dag een half uur in de aula te horen. De luchthaven kan zo probleemloos ‘uitbreiden’ en maakt de dagdromen van leraar en leerling eventjes waarheid: want op dat moment ontsnappen er daadwerkelijk mensen aan de dagelijkse sleur en vertrekken naar verre oorden. Niet voor niets is dit geluidskunstwerk ook wel eens ‘een kunstwerk met een angel’ genoemd. Desondanks zou het de leerlingen van het ‘Het Is Bijna Weekend College’ in Amsterdam-Noord waarschijnlijk wel aanspreken. (VH)


foto: Peter Cox


foto: Peter Cox


foto: Peter Cox

Kunstenaars: