kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

Zuil van Lely

Het manco van het modernistische Lelystad is dat ze, ondanks haar utopische geboorte op de tekentafel rond 1960, in de praktijk uiteindelijk het meest essentiële ontbeert: een kloppend stadshart. Deze functionalistische stad is vanuit het niets op de kaart gezet en kent dus geen eeuwenoud centrum en geen historische artefacten die haar een onmiskenbaar eigen identiteit geven.Het ontbreekt Lelystad aan een vibrerende identiteit die haar een stedelijke atmosfeer verleent en een bruisend stadsleven suggereert. Het ooit utopische Lelystad kampt zodoende met het hardnekkige imago van slaapstad. In 2000 besloot de gemeente dat de stad toe was aan een grondige metamorfose. Het uitgebreide masterplan Missing Link moest door middel van een aantal stedenbouwkundige vernieuwingen de ontwerpfouten van het oorspronkelijke modernistische gedachtengoed rechtzetten en een nieuw stadshart creëren. Lelystad moest kortom opstoten in de vaart der volkeren.

Als onderdeel van deze vernieuwingen had de gemeente Lelystad een kunstwerk in gedachten dat een ‘voorsprong neemt op de toekomst van Lelystad.’ Hans van Houwelingen (1957), die een groot aantal kunstwerken in de openbare ruimte op zijn naam heeft staan, had hierop een passend antwoord: de 'Zuil van Lely'. Geïnspireerd door de zuil van Trajunus creëerde Van Houwelingen op het Stadhuisplein een zuil van 32 meter hoog; een stedelijk artefact dat de modernistische stad in één klap geschiedenis en een centrum geeft. Boven op de zuil plaatste Van Houwelingen een bronzen beeld van Cornelis Lely, de grondlegger van Lelystad, van de beeldhouwer Piet Esser. Het beeld dateert uit 1984 en stond in afwachting van de herinrichtingsplannen opgeslagen in een loods. Via de enorme sokkel voert de drie meter hoge Lely nu als een soort van ruimtereiziger zijn creatie de eenentwintigste eeuw in. Ook het gebuikte materiaal is een symbolische verwijzing; het basaltsteen, waarmee de zuil is bekleed, was immers hét materiaal dat gebruikt werd bij de inpoldering van de Flevopolder.

Maar de zuil is niet alleen een ode aan het erfgoed van Lelystad. Van Houwelingen gooit tegelijkertijd een knuppel in het hoenderhok van achterhaalde modernistische idealen, die stedenbouw maakte tot een politiek ideologische afspiegeling over de maakbare samenleving. Het faillissement van het modernistische stadsmodel maakt duidelijk dat de ervaring van een stedelijke atmosfeer simpelweg niet vanaf de tekentafel gedicteerd kan worden. Zo staat de 'Zuil van Lely', als toonbeeld van de vernieuwingsoperatie, niet alleen voor een nieuw Lelystad, maar ook voor een nieuwe visie op Lelystad. Het aan de orde stellen van sociaal-maatschappelijke kwesties of de historie van de plek is kenmerkend voor het werk van Van Houwelingen. Zoals 'The Lights' in Arnhem inspeelt op de geschiedenis van de plek, creëert de 'Zuil van Lely', als chronologische inconsequentie, de ontbrekende geschiedenis van zijn locatie zélf.

Van Houwelingen kreeg overigens slechts voor een periode van zes maanden toestemming van Esser voor het plaatsen van zijn beeld op de zuil. Hoewel het beeld vanuit zijn nieuwe perspectief volgens velen eigenlijk wonderbaarlijk goed werkte, was Esser van mening dat het beeld juist vanwege de gigantische sokkel niet tot zijn recht kwam. In het voorjaar van 2003 werd het van de zuil verwijderd. Het is de bedoeling dat de sokkel te zijner tijd een ander beeld zal dragen. (XdJ)


foto: Studio Wierd

(huidige situatie)
(huidige situatie)
foto: Véronique Hoedemakers

(detail)
(detail)
foto: Véronique Hoedemakers

Kunstenaars: