kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

DeVraagmuur

Moniek Toebosch laat zich weinig gelegen liggen aan zogenaamde grenzen tussen de verschillende kunstdisciplines. In haar werk exploreert en integreert ze op een bijzondere wijze performance, theater, fotografie, schilderkunst, video, literatuur, muziek, geluid en computertechnologie. Naast musea, theater en televisie vinden haar, veelal tijdelijke, interdisciplinaire werken plaats in de openbare ruimte. Kenmerkend voor het werk van Toebosch is dat zij vaak inspeelt op een directe relatie met het publiek. Zo maakte zij voor de buitenmuur van de centrale bibliotheek in Breda ‘deVraagmuur’, een elektronische lichtkrant waar 24 uur per dag alleen maar vragen worden getoond. Triviale vragen, diepzinnige vragen, morele vragen, onconventionele vragen; het zijn vragen die de bezoekers van de webpagina deVraagmuur.nl de elektronische snelweg hebben opgestuurd. Het gebruik van ‘deVraagmuur’ is niet geheel zonder restricties. Toebosch, die de redactie van de site geheel zelf voert, behoudt zich het recht om inzendingen te weigeren; schelden en beledigen is niet toegestaan evenals het gebruik van de lichtkrant als reclameruimte. Ook neemt ze de vrijheid om ingezonden vragen te herformuleren. In de regel vindt een gestelde vraag binnen een week haar bestemming op de lichtkrant. Voorbijgangers kunnen vervolgens anonieme vragen als ‘ben ik lief?’ zien verschijnen en er en passant een antwoord op verzinnen. Met de ‘deVraagmuur’ creëert Toebosch in feite ontmoetingen. Niet alleen talloze ontmoetingen tussen vragen en mogelijke antwoorden, maar ook ontmoetingen tussen anonieme vragers en onbekende lezers. Deze ontmoetingen laten het werk voor een substantieel deel niet zozeer in de openbare ruimte alswel in de mentale ruimte afspelen.

Door gebruik te maken van het internet, rekt Toebosch de grenzen op van wat doorgaans als kunst in de openbare ruimte wordt ervaren. Ook in het project ‘www.idealepartij.nl’ gebruikte ze het internet als een nieuwe openbare ruimte. Zo richtte ze in 2002 voor het Festival aan de Werf in Utrecht in het kader van de parlementaire verkiezingen in mei de internetpartij www.idealepartij.nl op. Op de website van de partij, ontstaan vanuit de behoefte aan interactie tussen de cultuur en de politiek, riep Wil, de virtuele lijsttrekker, een ieder op tot het openbaar maken van kleine en grote idealen. In aanloop naar de verkiezingen op 15 mei werden deze idealen dagelijks verzameld en openbaar gemaakt. Tevens kon de bezoeker het ‘kabinetspel’ spelen ofwel zijn eigen kabinet samenstellen. Internetprojecten als ‘deVraagmuur’ en ‘www.idealepartij.nl’ geven aan dat het begrip openbare ruimte toe is aan een herdefiniëring. Parallel hieraan loopt een ontwikkeling waarin kunstenaars in publieke kunstwerken nieuwe media gebruiken en waarin een directe interactiviteit met de beschouwer een grote rol speelt. Zo initieert Toebosch weliswaar ‘deVraagmuur’ maar geeft de realisering van het werk grotendeels uit handen aan het publiek. Zonder de essentiële deelname van de bezoekers van de website kan het werk niet functioneren. Het gebruik van nieuwe media en de directe interactie met het publiek spelen ook een belangrijke rol bij ‘De Engelenzender’ (1994-1999) waarvoor de automobilist gedurende de rit op de Houtribdijk, de verbindende dijk tussen Enkhuizen en Lelystad, kon afstemmen op een radiozender waar hemels engelengezang werd uitgezonden. Een speciaal ontworpen computerprogramma zorgde ervoor dat het gezang geen twee keer hetzelfde klonk. Langs de autoweg werd op de bekende blauwe verkeersabri de zender aangekondigd: ‘Engelen/Angels, FM 98.0'. Het was vervolgens aan de automobilist om te bepalen of het kunstwerk van Toebosch letterlijk gehoor kreeg of dat het een onzichtbaar bestaan in de ether zou leidden. (XdJ)


foto: Véronique Hoedemakers


foto: Véronique Hoedemakers

Kunstenaars: