kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

Zonder titel

Het fenomeen waarneming speelt een grote rol in het werk van Adriaan Nette. Hij onderzoekt hoe mensen waarnemen, en waarom de een dezelfde dingen op een andere wijze waarneemt dan de ander. Als het logboek van waarnemingen speelt het geheugen een sleutelrol in Nette’s werk; niet alleen het geheugen van de mens zelf maar ook dat van zijn naaste, fysieke omgeving. Veel van zijn projecten draaien dan ook om een proces van beleving en verandering en het creëren van een nieuw bewust geheugen. Het doorlopen van een bepaald traject (een geheugen opbouwen kost immers tijd) en het mobiliseren van het publiek zijn daarbij terugkerende elementen. Zo bewerkstelligde Nette door het omvangrijke project Kremlingeheugen (1998) onder de multiculturele bewoners van de Schutterswijk in Gorinchem een positief gemeenschappelijk gevoel over hun wijk. Hij organiseerde in de probleemwijk, die plaatselijk bekend staat als het Kremlin, een aantal tijdelijke activiteiten die functioneerden als een culturele inventarisatie. In deze inventarisatie, waaraan ook andere kunstenaars deelnamen, stond het luisteren naar de bewoners centraal. Zo ging Martijn Engelbregt met een ‘kunstbehoefte-formulier’ langs de deuren en ging René Klarenbeek als schilder de huizen langs om een binnendeur te schilderen in een kleur naar wens van de bewoner. Het project werd afgesloten met een groot wijkfeest, het ‘Kremlingenoegen’, en een, voor elke bewoner beschikbare, ‘Kremlingeheugen-kit’ als tastbare herinnering aan een geheel.

Het Kremlingeheugen past in een ontwikkeling die in de jaren negentig werd ingezet en waarin kunstenaars de openbare ruimte gingen gebruiken voor (tijdelijke) projecten als een andere manier om kunst te genereren. Door de onorthodoxe benadering van de kunstpraktijk én van de functie van kunst in de openbare ruimte werden projecten als het Kremlingeheugen niet zelden voor cultureel welzijnswerk versleten. Kenmerkend voor Nette is dat de uiteindelijke uitkomst van een project niet van tevoren vast staat. In een project als het Kremlingeheugen initieerde Nette een traject door het aanbieden van gemeenschappelijke ervaringen, maar het was aan het publiek om de beleefde ervaringen te verwerken tot een andere kijk op hun omgeving. Om het succes op een nieuw geheugen te vergroten verwerkt Nette in zijn werk niet alleen de feiten en fysieke condities, maar ook de mentale geschiedenis van een bepaalde plek. In zijn werk staat nooit het materiële beeld zelf voorop maar de ontwikkeling van een bepaalde gewaarwording bij het publiek.

Dit is ook de insteek bij het werk Tintatorium Plus Ultra (2001). Nette werd gevraagd om een kunstwerk te realiseren in de nieuwbouwwijk Emerald in Delfgauw. Het dorp telde oorspronkelijk 600 huishoudens die hun bestaan voornamelijk in de kasbouw vonden. Door de nieuwe wijk zou het dorp binnen vijf jaar 5000 nieuwe inwoners krijgen, die geen enkele binding met het oorspronkelijke Delfgauw zouden hebben. Nette bedacht daarop een andere manier om de nieuwkomers te kunnen plaatsen. Aangezien de oorspronkelijke bevolking leefde van de opbrengst van de aarde, kwam de kunstenaar op het idee om nieuwkomers te vragen om aarde van hun voormalige woon- of geboorteplek. Uiteindelijk werd de, vanuit alle delen van de wereld afkomstige, aarde opgeslagen in glascapsules. Deze capsules werden verwerkt in de bovenrand van een gegalvaniseerd ijzeren observatorium, dat via een wenteltrap bestegen kan worden. Iedere capsule met aarde is zo geplaatst dat hij in de richting van de plaats van herkomst wijst. Nette bedacht de naam ‘Tintatorium’ als een verwijzing naar de veelheid aan aardetinten die de verzameling aarde opleverde. ‘Plus Ultra’ verwijst naar het levenswerk van de filosoof Gottfried Leibniz, die aan het einde van de zeventiende eeuw een wereldwijd vergaarde collectie naturalia aanlegde. Kennis en inzicht zouden zo op één plek samenvallen. Het levenswerk bleef uiteraard onvoltooid; elk nieuw voorwerp droeg weer nieuwe inzichten aan. Nette’s Tintatorium Plus Ultra staat zo ook symbool voor een dynamische wijk die nog vele nieuwkomers zal kennen. (XdJ)

Kremlingeheugen (1998)
Kremlingeheugen (1998)
foto: onbekend

Kremlingeheugen (1998)
Kremlingeheugen (1998)
foto: onbekend

Tintatorium Plus Ultra (2001)
Tintatorium Plus Ultra (2001)
foto: onbekend

Tintatorium Plus Ultra (2001)
Tintatorium Plus Ultra (2001)
foto: onbekend

Kunstenaars: