kunst en publieke ruimte 

       
een representatief overzicht van kunst in de openbare ruimte in Nederland van 1970 tot heden | over deze site | hulp bij vinden

De Dienst

Bent u gelukkig? Wat is kunst? Hoeveel illegalen kent u en bent u bereid aan te geven? Het zijn enkele cruciale vragen uit het onderzoek van beeldend kunstenaar Martijn Engelbregt (1972), die sinds 1994 persoonsgegevens verzamelt onder de naam EGBG, Engelbregt Gegevens Beheer Groep. Met dit onderzoeksbureau wil Engelbregt het gebruik van persoonsgegevens in onze maatschappij kritisch volgen. Hij vraagt zich af waarom mensen persoonlijke gegevens verstrekken op onduidelijke gronden, maar ook onderzoekt hij de wisselwerking tussen kunst en democratie. Om antwoord te vinden op zijn vragen gebruikt Engelbregt vooral het enquêteformulier. Ook de website van EGBG speelt hierbij een interactieve rol. De combinatie van ambtelijk taalgebruik en een artistieke vormgeving brengt veel mensen in verwarring. Wat ooit begon als een grafische interesse voor formulieren is inmiddels uitgegroeid tot een onderzoek naar de psychologie van vragenlijsten, met een groeiend gegevensbestand als gevolg. Als EGBG realiseerde Engelbregt inmiddels een groot aantal spraakmakende projecten waaronder De Dienst (2004) in het Logement van de tweede kamer, onderzoeksbureau Kunst* in Ypenburg (2003), Tegenscript (1998), het omstreden project REGONED (2003), en vele andere projecten tijdens evenementen als het Impakt Festival in Utrecht, de Kunstvlaai3, en de KunstRAI in Amsterdam.

Engelbregt heeft op verschillende manieren onderzocht of kunst te combineren is met democratie. Met zijn project De Dienst wil hij op landelijk niveau onderzoeken of kunst op democratische wijze tot stand kan komen. De Dienst is een onderzoeksorgaan voor kunsttoepassingen voor het Logement van de Tweede Kamer, dat tot stand is gekomen in opdracht van de Rijksgebouwendienst. Uitganspunt is dat het totale budget voor een kunsttoepassing voor het bijgebouw van de Tweede kamer, 16 miljoen eurocenten, wordt uitgegeven in samenspraak met de Nederlandse bevolking. In een soort interne paalwoning in het Logement doet De Dienst een jaar lang voorstellen voor kunsttoepassingen waarop iedereen via de website www.de-dienst.nl kan reageren, maar geïnteresseerden kunnen ook zelf ideeën aanleveren.
Op de nieuwe vinexlocatie Ypenburg onderzocht Engelbregt of ‘kunst op maat’ mogelijk is. Met zijn onderzoeksbureau Kunst* - ondergebracht in kunsthuis 7x11 van Artotheek Den Haag – vroeg hij de Ypenburger aan de hand van een enquête naar zijn kunstbeleving. Op basis van de antwoorden koppelde hij twintig bewoners aan hetzelfde aantal kunstenaars die ook geselecteerd waren via een enquête. Daaruit ontstonden twintig werken ‘op maat’, die de bewoners gedurende twee jaar in bruikleen mogen houden.

De projecten van EGBG hebben niet zelden een anarchistisch karakter en zijn soms zelfs provocerend. Dit werd al zichtbaar in zijn werk Tegenscript (1998), een spraakmakende methode om telefonische enquêteurs te ontregelen en een parodie op het telescript van de enquêteur, waarbij diegene die wordt gebeld niet langer antwoord geeft maar vragen afvuurt op de telemarketeer, liefst zo persoonlijk mogelijk.

Het meest geruchtmakende project is REGONED, de simulatie van een ‘klikactie’. In het kader van het festival ‘Grenzeloze Solidariteit’ dat de Balie organiseerde in 2003, stuurde Engelbregt tweehonderdduizend Amsterdammers een nep aangifteformulier waarop illegalen konden worden aangegeven. Een provocerende actie die een ware mediapolemiek veroorzaakte over de waarden en normen in Nederland en de ethische grenzen van kunst. Met zijn projecten plaatst Engelbregt de registratie van persoonsgegevens in een cultureel kader en balanceert daarmee bewust of onbewust op de grens tussen kunst en politiek. (Sarina Vitta)


foto: Martijn Engelbregt

Kunstenaars: